Cel badania Badanie polega na oznaczeniu w surowicy krwi stężenia antygenu CA‑125 (kod ICD: CA125). Antygen ten jest glikoproteiną wydzielaną przez komórki nabłonkowe wielu narządów, a jego podwyższony poziom może świadczyć o obecności nowotworu, procesie zapalnym lub innych zmianach patologicznych.
Wskazania kliniczne monitorowanie przebiegu i skuteczności leczenia u pacjentek z potwierdzonym rakiem nabłonkowym jajnika, w tym ocena reakcji na chemioterapię, radioterapię oraz zabiegi chirurgiczne, ocena ryzyka nowotworu jajnika u kobiet z czynnikami predysponującymi (nosicielstwo mutacji BRCA1/BRCA2, rodzinna historia nowotworów ginekologicznych, niepłodność, otyłość, długotrwałe stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych), element algorytmu ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) – w połączeniu z markerem HE4 służy do wyliczenia prawdopodobieństwa nowotworu jajnika, diagnostyka przyczyn niepłodności, zwłaszcza w kontekście endometriozy, torbieli jajników czy innych zmian narządu rodnego, ocena ewentualnego nawrotu choroby po zakończeniu terapii, różnicowanie przyczyn podwyższonego stężenia w sytuacjach nieonkologicznych, takich jak endometrioza, zapalenia miednicy, torbiele, marskość wątroby, ciąża czy faza menstruacyjna, wsparcie diagnostyczne w przypadkach podejrzenia zespołu niewydolności sercowo‑naczyniowej lub innych chorób ogólnoustrojowych, które mogą podnosić poziom CA‑125.
Przygotowanie pacjenta Nie jest wymagany post ani specjalna dieta przed pobraniem krwi, jednak zaleca się: unikanie intensywnego wysiłku fizycznego w ciągu 24 godzin przed pobraniem, jeżeli to możliwe, planowanie badania w pierwszej fazie cyklu menstruacyjnego (dni 1‑7) lub po zakończeniu miesiączki, aby ograniczyć wpływ fizjologicznego wzrostu CA‑125, zgłoszenie lekarzowi przyjmowanych leków, w szczególności terapii hormonalnej, leków przeciwzapalnych czy środków antykoagulacyjnych, które mogą modyfikować wynik.
Materiał do badania Do oznaczenia wykorzystuje się krew żylna pobraną do probówki z antykoagulantem (EDTA) lub do probówki bez antykoagulantu w celu uzyskania surowicy. Próbkę należy dostarczyć do laboratorium nie później niż 2 h po pobraniu; w razie opóźnienia przechowuje się ją w temperaturze 2‑8 °C. Metoda badania Stężenie CA‑125 określa się metodą immunologiczną.
Najczęściej stosowane techniki to: immunoenzymatyczny test ELISA, immunochemiczna analiza z detekcją chemiluminescencyjną (CMIA, ECLIA) oraz immunochemiluminescencja (CLIA), testy oparte na mikropartykulach magnetycznych (MIA) wykorzystywane w automatycznych platformach laboratoryjnych. Wszystkie metody wykorzystują monoklonalne przeciwciała o wysokiej swoistości wobec antygenu CA‑125. Interpretacja wyników Wartość referencyjna wynosi < 35 U/ml.
Wynik powinien być analizowany w kontekście klinicznym, ponieważ: Poziom Wartości powyżej 35 U/ml mogą wskazywać na: nowotwory złośliwe – najczęściej rak nabłonkowy jajnika (80‑85 % przypadków), ale także rak piersi, trzustki, płuc, przełyku, żołądka i jelita grubego, stany nieonkologiczne – endometrioza, zapalenia miednicy miednicy, torbiele jajników, zapalenie otrzewnej, marskość wątroby, ciąża (szczególnie w trzecim trymestrze), menstruacja, duże mięśniaki macicy, inne czynniki – intensywny wysiłek fizyczny, niewydolność serca, choroby autoimmunologiczne.