Cel badania Badanie ma na celu określenie ilości niestrawionego tłuszczu w kale, co jest wskaźnikiem efektywności trawienia i wchłaniania lipidów w przewodzie pokarmowym. Wskazania kliniczne Podejrzenie niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki (np. przewlekłe zapalenie trzustki, mukowiscydoza). Objawy steatorrhea – tłuste, nieprzyjemnie cuchnące stolce, częste wypadanie tłuszczu w kale. Choroby celiakalne, enteropatie i inne zaburzenia jelit prowadzące do malabsorpcji.
Ocena stanu odżywienia u dzieci i dorosłych z zaburzeniami neurorozwojowymi, u których niedobory tłuszczów mogą wpływać na rozwój neurologiczny. Monitorowanie skuteczności terapii enzymatycznej lub dietetycznej u pacjentów z przewlekłymi zaburzeniami trawienia. Materiał badania Świeży kał – 3 kolejno zbierane próbki (każda o masie ok. 10‑20 g) z pełnym cyklem wypróżnień.
Przygotowanie pacjenta Przed rozpoczęciem testu pacjent powinien przyjąć dietę wysokotłuszczową (około 100 g tłuszczu dziennie) przez 3‑5 dni. Unikać antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych i środków zobojętniających kwas żołądkowy na co najmniej 7 dni przed pobraniem próbki. Nie spożywać alkoholu i nie palić papierosów w dniu zbierania próbek. Próbki należy zebrać w czystych, suchych pojemnikach, unikać kontaktu z wodą i innymi płynami.
Metoda Stosuje się metodę ekstrakcji rozpuszczalnikowej (np. metoda Van de Kamer) lub metodę enzymatyczną (testy oparte na lipazie) w celu oznaczenia ilości tłuszczu w kale. Wynik wyrażany jest w gramach tłuszczu na 100 g kału. Interpretacja wyników Wartość prawidłowa: Podwyższony wynik: > 7 g/100 g kału wskazuje na znaczną malabsorpcję tłuszczów – najczęściej niewydolność trzustki, celiakię lub chorobę zapalną jelit.
Wynik pośredni (3‑7 g/100 g): może sugerować łagodną niewydolność trzustki lub częściową malabsorpcję – wymaga dalszej diagnostyki. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych podwyższony poziom tłuszczu w kale może tłumaczyć niedobory niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, które są istotne dla rozwoju mózgu i funkcji poznawczych.
Znaczenie kliniczne Wczesne wykrycie zaburzeń wchłaniania tłuszczów pozwala na szybkie wdrożenie leczenia enzymatycznego, suplementacji kwasów tłuszczowych oraz modyfikacji diety, co jest szczególnie ważne u pacjentów z ASD i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, u których prawidłowe odżywianie ma wpływ na przebieg i nasilenie objawów.