Cel badania Pomiar aktywności białka S (Protein S) służy do oceny funkcjonowania jednego z kluczowych regulatorów kaskady krzepnięcia. Białko S działa jako kofaktor aktywowanego białka C, przyspieszając inaktywację czynników Va i VIIIa, co hamuje tworzenie skrzepu. Badanie pozwala wykryć zarówno wrodzone, jak i nabyte niedobory czynnej postaci białka S. Wskazania kliniczne Niejasne przyczyny zakrzepicy żył głębokich, tętniczych lub zakrzepowo-zatorowej.
Powtarzające się epizody zakrzepowo-zatorowe, zwłaszcza w młodym wieku. Ocena ryzyka zakrzepowego w ciąży, okresie połogu oraz przy stosowaniu hormonalnej antykoncepcji. Badanie w ramach diagnostyki współistniejących zaburzeń krzepnięcia u osób z autyzmem (ASD) i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, które wykazują podwyższoną skłonność do zakrzepicy. Monitorowanie terapii przeciwzakrzepowej u pacjentów z udokumentowanym niedoborem białka S.
Ocena przyczyn zwiększonego ryzyka zakrzepowego w chorobach wątroby, zespołach antyfosfolipidowych, nowotworach czy stanach zapalnych. Materiał biologiczny Do badania wymagana jest plazma pobrana z krwi pełnej. Próbka powinna być pobrana po co najmniej 12‑godzinnym poście (dozwolone jedynie picie wody). Po pobraniu krew odwirowuje się w temperaturze 4 °C, a otrzymaną plazmę przechowuje w lodówce (2‑8 °C) nie dłużej niż 24 h przed analizą.
Przygotowanie pacjenta Unikanie leków przeciwzakrzepowych (warfaryna, heparyna, NOAC) oraz suplementów witaminy K przez minimum 7 dni przed pobraniem krwi, o ile nie jest to sprzeczne z zaleceniami lekarza. Powstrzymanie się od tłustych posiłków i alkoholu przez co najmniej 12 h. Zgłoszenie lekarzowi istniejących chorób wątroby, infekcji, ciąży, ostatnich zabiegów chirurgicznych oraz przyjmowanych suplementów (np.
Metoda Aktywność białka S określa się najczęściej przy użyciu testów funkcjonalnych: Test aktywacji protrombinowego (PT) z dodatkiem przeciwciała przeciw czynnikowi V – mierzy wydłużenie czasu krzepnięcia, które zależy od obecności czynnej postaci białka S. Test z rekombinowanym czynnikiem Xa – ocena czasu koagulacji po dodaniu czynnika Xa, w którym białko S uczestniczy jako kofaktor.
Możliwa dodatkowa metoda testu chromogenicznego, w którym enzymatyczna aktywność białka S jest wyrażana jako stężenie enzymu w jednostkach procentowych. Wynik podaje się w procentach względem wartości kontrolnej; przyjęty zakres referencyjny to 60‑150 % aktywności. Interpretacja wyników Obniżona aktywność ( – sugeruje wrodzony (np. mutacje w genie PROS1) lub nabyty niedobór białka S (np. niewydolność wątroby, zespół antyfosfolipidowy, przyjmowanie antykoagulantów).