Cel badania Test służy do określenia stężenia czynnego białka C w osoczu, co pozwala wyjaśnić przyczynę nieprawidłowych zdarzeń zakrzepowych oraz rozróżnić niedobór wrodzony od nabytego. Wskazania kliniczne pierwszy udar mózgu, zakrzepica żył głębokich lub zatorowość tętnicza o niejasnym pochodzeniu, podejrzenie dziedzicznego niedoboru białka C (np.
w rodzinach z historią zakrzepicy), monitorowanie terapii przeciwzakrzepowej u pacjentów z potwierdzonym niedoborem, ocena przyczyn wtórnych obniżek (np. w przebiegu ciężkiej infekcji, niewydolności wątroby, zespołu rozsianego, stosowania doustnych antykoagulantów), badanie w kontekście zaburzeń neurorozwojowych, gdy występują współistniejące zaburzenia krzepnięcia i zwiększone ryzyko zakrzepicy.
Materiał biologiczny i przygotowanie pacjenta Do analizy pobiera się krew żylna do probówki zawierającej antykoagulant cytrynian (1,5 % roztwór Na₃C₆H₅O₇). Ze względu na wysoką labilność białka C, próbkę należy: przetworzyć w ciągu 30 min od pobrania, utrzymywać w temperaturze 2‑8 °C (na lodzie), oddzielić osocze od krwinek metodą wirowania przy 1500 g przez 10 min, przechowywać osocze w lodówce lub zamrozić w –70 °C, jeśli analiza nie może zostać wykonana od razu.
Metoda pomiaru Stężenie białka C oznacza się najczęściej metodą chromogeniczną lub koagulacyjną: test chromogeniczny polega na aktywacji białka C, a następnie na jego zdolności do proteolizy specyficznego podłożego substratu, co generuje mierzalny sygnał barwny. test koagulacyjny opiera się na przywróceniu zdolności krzepnięcia osocza po dodaniu aktywowanego czynnika V i czynników X, a czas potrzebny do powstania skrzepu jest odwrotnie proporcjonalny do poziomu białka C.
Zakresy referencyjne Wartość prawidłowa wynosi zazwyczaj 70‑130 % aktywności w stosunku do osocza kontrolnego. Zakres może się nieznacznie różnić w zależności od stosowanej metody i laboratorium. Interpretacja wyników Obniżone poziomy ( – wskazują na niedobór białka C. Należy rozróżnić: niedobór wrodzony (typ I – obniżona aktywność i stężenie; typ II – obniżona aktywność przy prawidłowym stężeniu), niedobór nabyty (np.
niewydolność wątroby, sepsa, DIC, stosowanie doustnych antykoagulantów, intensywna terapia antybiotykowa). Wyniki w normie (70‑130 %) – zmniejszone ryzyko zakrzepicy związanego z białkiem C; ewentualne przyczyny zdarzenia zakrzepowego należy szukać w innych czynnikach (np. czynnik V Leiden, antyfosfolipidowy zespół). Podwyższone wartości (>130 %) – rzadko obserwowane; mogą wynikać z niedoboru białka S lub z technicznych artefaktów.