Cel badania Badanie ma na celu identyfikację patogenetycznych wariantów w genie UGT1A1, które zmniejszają czynność enzymu UDP‑glukuronozylotransferazy 1A1. Deficyt tego enzymu hamuje koniugację bilirubiny, co skutkuje łagodnym, trwałym podwyższeniem jej poziomu we krwi – typowym dla zespołu Gilberta (ICD‑10: GILBERT). Test umożliwia także określenie predyspozycji do zwiększonej toksyczności leków, które są substratami UGT1A1.
Wskazania kliniczne Utrzymująca się, niewielka hiperbilirubinemia niezwiązana z chorobą wątroby, hemolizą lub innymi przyczynami żółtaczki. Historia rodzinna zespołu Gilberta lub podejrzenie dziedzicznego zaburzenia metabolizmu bilirubiny. Planowanie terapii lekami metabolizowanymi przez UGT1A1 (np. irinotekan, atazanawir, niektóre statyny, leki przeciwzakrzepowe).
Ocena ryzyka działań niepożądanych u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem, w kontekście potencjalnych interakcji lekowych i zaburzeń metabolicznych. Materiał biologiczny Krew żylna pobrana do probówki z antykoagulantem EDTA (2‑5 ml). Wymaz z jamy ustnej (buccal swab) lub próbka śliny – alternatywa, gdy pobranie krwi jest niemożliwe. Próbkę należy dostarczyć do laboratorium w temperaturze 2‑8 °C, najlepiej w ciągu 48 h (maksymalnie 72 h) od pobrania.
Metoda Analiza DNA obejmuje następujące etapy: Izolację kwasu nukleinowego z wybranego materiału biologicznego. Amplifikację regionu promotorowego genu UGT1A1 metodą PCR, obejmującą zmienną liczbę powtórzeń TA (polimorfizm TAn). Rozdział produktów PCR i określenie liczby powtórzeń (np. TA6, TA7) przy użyciu analizy fragmentowej kapilarnej, elektroforezy lub sekwencjonowania Sanger.
Dodatkowo, w niektórych laboratoriach, sekwencjonowanie całego eksonu w celu wykrycia rzadkich mutacji punktowych (np. UGT1A1*6, *27) – techniką Sanger lub NGS. Interpretacja wyników TA6/TA6 (UGT1A1*1/*1) – typowy, prawidłowy enzym; ryzyko wystąpienia zespołu Gilberta jest praktycznie nieobecne. TA6/TA7 (UGT1A1*1/*28) – nosiciel wariantu; zazwyczaj brak objawów, możliwe nieznaczne podwyższenie bilirubiny.
TA7/TA7 (UGT1A1*28/*28) – klasyczny genotyp zespołu Gilberta; zwiększona bilirubina i podwyższona wrażliwość na leki metabolizowane przez UGT1A1. UGT1A1*6, *27, *36) – interpretacja indywidualna; mogą powodować obniżoną aktywność enzymu i podobne objawy kliniczne. Wynik powinien być omówiony z lekarzem lub specjalistą genetyki, aby właściwie ocenić jego znaczenie kliniczne oraz ewentualne implikacje terapeutyczne.