Cel badania Określenie stężenia amylazy w surowicy krwi pozwala ocenić czynność trzustki i gruczołów ślinowych. Podwyższone lub obniżone wyniki mogą wskazywać na stany zapalne, uszkodzenia lub zaburzenia metaboliczne. Wskazania kliniczne ostre i przewlekłe zapalenie trzustki (pancreatitis); uszkodzenie trzustki po urazie lub w przebiegu chorób ogólnoustrojowych (np.
marskość wątroby, cukrzyca); choroby gruczołów ślinowych, w tym zapalenie przytarczyc; makroamylasemia – stan zwiększonego stężenia amylazy w surowicy spowodowany jej sprzężeniem z białkami; niewydolność nerek, w której eliminacja amylazy jest upośledzona; monitorowanie leczenia farmakologicznego lub interwencji chirurgicznej związanej z trzustką; w kontekście zaburzeń neurorozwojowych – jako element oceny ogólnego stanu metabolicznego u pacjentów z ASD, PANS/PANDAS oraz innymi zaburzeniami rozwojowymi.
Metoda Do badania wykorzystuje się próbkę krwi żylnej pobraną w warunkach sterylnych. Po odwirowaniu krwi uzyskuje się surowicę, w której oznacza się aktywność enzymatyczną amylazy metodą enzymatyczną (np. metodą kolorometryczną opartą na przemianie skrobi w glukozę). Wynik podaje się w jednostkach międzynarodowych na litr (U/L). Interpretacja wyników Wartość prawidłowa – zazwyczaj 30‑100 U/L, w zależności od laboratorium i przyjętej jednostki referencyjnej.
Wzrost stężenia – może wynikać z ostrego zapalenia trzustki, przewlekłego zapalenia trzustki, urazu trzustki, kamicy żółciowej, chorób przytarczyc, a także z niewydolności nerek lub makroamylasemia. Obniżenie stężenia – rzadziej obserwowane, może być spowodowane przewlekłym uszkodzeniem trzustki, niedoborem cynku lub innymi zaburzeniami metabolicznymi.
Wynik niejednoznaczny – w przypadku podwyższonego wyniku zaleca się dodatkowe badania, takie jak lipaza trzustkowa, badanie obrazowe (USG, tomografia komputerowa) lub testy czynnościowe trzustki. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie jest wymagana specjalna diety ani długotrwałe głodzenie. Wskazane jest unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożycia dużych ilości tłuszczu w ciągu 24 godzin przed badaniem, aby nie wpływać na wynik.
Należy poinformować pacjenta o konieczności zgłoszenia przyjmowanych leków, zwłaszcza leków przeciwzapalnych, sterydów i suplementów zawierających cynk. Uwagi dodatkowe Badanie amylazy w surowicy jest częścią standardowego zestawu testów przy podejrzeniu chorób trzustki, ale jego interpretacja powinna być zawsze powiązana z kliniczną oceną pacjenta oraz wynikami innych badań laboratoryjnych i obrazowych.