Cel badania Badanie ma na celu zmierzenie koncentracji amylazy trzustkowej w surowicy krwi. Amylaza trzustkowa jest enzymem trawiącym skrobię i jej pochodne, a jej poziom odzwierciedla funkcję egzokrynnej części trzustki. Wskazania kliniczne Ostre zapalenie trzustki (AP) – gwałtowny wzrost enzymu jest jednym z podstawowych kryteriów diagnostycznych. Przewlekłe zapalenie trzustki – umiarkowane, ale utrzymujące się podwyższenie poziomu amylazy.
Upośledzenie odpływu soku trzustkowego (kamienie w przewodzie trzustkowym, zwężenia). Nowotwory trzustki oraz guzy złośliwe wydzielające enzymy. Monitorowanie skuteczności leczenia chorób trzustki oraz ocena postępu terapii. Rozróżnienie przyczyn ostrego bólu brzucha (np. różnicowanie z chorobami wątroby, żołądka). Ocena wpływu zaburzeń metabolicznych i gastroenterologicznych obserwowanych u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem.
Metoda Badanie wykonywane jest metodą enzymatyczną – w próbce surowicy dodawany jest specyficzny podsubstrat (np. p‑nitrofenyl‑malto‑pentaozyd), który jest rozkładany przez amylazę trzustkową. Produkt reakcji jest wykrywany spektrofotometrycznie, a jego intensywność jest proporcjonalna do aktywności enzymu i wyrażana w jednostkach międzynarodowych na litr (U/L). Materiał biologiczny Krew żylna – pobrana do probówki z antykoagulantem.
Surowica – uzyskana po odwirowaniu krwi i oddzieleniu płynu. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi zaleca się: Post 8–12 godzin (zwłaszcza w celu wykluczenia wpływu pokarmu na poziom amylazy). Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresu w dniu badania. Informowanie lekarza o przyjmowanych lekach, które mogą wpływać na wynik (np. diuretyki, opioidy, sterydy, leki przeciwzakrzepowe).
Interpretacja wyników Zakres referencyjny może się nieco różnić w zależności od laboratorium, najczęściej wynosi 30–110 U/L. Wartości w normie – prawidłowa czynność trzustki. Podwyższone (≥3× górna granica normy) – silnie sugeruje ostre zapalenie trzustki; dodatkowo mogą wystąpić w przebiegu perforacji przewodu pokarmowego, martwicy ściany żołądka, zespołu nerczycowego.
Umiarkowane podwyższenie (1,5–3× górna granica) – może wskazywać na przewlekłe zapalenie trzustki, zwężenie przewodu trzustkowego, nowotwór trzustki lub choroby gruczołów ślinowych. Obniżone wartości – rzadko, ale mogą świadczyć o ciężkiej niewydolności trzustki lub o rozcieńczeniu enzymu w wyniku ciężkiej niewydolności nerek. Fałszywie dodatnie wyniki – makroamylazemia, niewydolność nerek, przyjmowanie leków zwiększających uwalnianie amylazy.