Cel badania Analiza izoenzymów fosfatazy alkalicznej (kod ICD: ALP-IZO) ma na celu rozróżnienie źródła zwiększonej aktywności ALP w surowicy krwi. Dzięki identyfikacji poszczególnych frakcji enzymu – kostnej, wątrobowej, jelitowej i łożyskowej – możliwe jest wskazanie konkretnego narządu lub procesu patologicznego, co znacząco usprawnia diagnostykę i monitorowanie leczenia.
Wskazania kliniczne Choroby wątroby z cholestazą, w tym zapalenie dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby, marskość oraz nowotwory wątrobowe. Zaburzenia kostno‑metaboliczne: krzywica, osteomalacja, osteoporoza, nadczynność przytarczyc, choroby metaboliczne kości. Ocena wzrostu i rozwoju u dzieci oraz młodzieży, w tym u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi (ASD, PANS/PANDAS), u których często występują nieprawidłowości w metabolizmie witaminy D i remodelacji kości.
Badania w ciąży – wykrycie izoenzymu łożyskowego, monitorowanie ewentualnych komplikacji ciążowych. Nowotwory wykazujące specyficzny profil izoenzymowy: rak oskrzeli, rak jelita grubego, rak wątroby, nowotwory trofoblastyczne. Rzadkie zaburzenia metaboliczne, takie jak hipofosfatemia, niedobór cynku, ciężka niedożywienie, które mogą obniżać całkowitą aktywność ALP. Ocena wpływu leków i suplementów (np. bisfosfoniany, wysokie dawki witaminy D) na aktywność enzymu.
Metoda Do badania pobiera się 5‑10 ml krwi z żyły obwodowej, po czym otrzymuje się surowicę. Rozdzielenie izoenzymów może być wykonane jedną z następujących technik: Elektroforeza żelowa – separacja frakcji enzymu w polimerze żelowym, umożliwiająca wizualizację poszczególnych izoenzymów. Inaktywacja cieplna – podgrzewanie próbki (56 °C, 10 min) niszczy izoenzym wątrobowy, natomiast izoenzym kostny pozostaje aktywny, co pozwala na ich rozróżnienie.
Testy immunologiczne – zastosowanie przeciwciał monoklonalnych specyficznych dla każdej frakcji ALP, co zwiększa czułość i specyficzność analizy. Przygotowanie pacjenta Badanie nie wymaga specjalnej diety, jednak zaleca się: Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresu fizjologicznego w ciągu 24 h przed pobraniem. Powstrzymanie się od przyjmowania leków wpływających na wątrobę lub kości (np. suplementy witaminy D, bisfosfoniany, sterydy) bez konsultacji z lekarzem.
Dla dzieci – zapewnienie spokojnego otoczenia i minimalizacji ryzyka hemolizy próbki. Dla kobiet w ciąży – informowanie laboratorium o stanie ciążowym, aby uwzględnić analizę izoenzymu łożyskowego. Interpretacja wyników Raport zawiera procentowy udział każdej frakcji w całkowitej aktywności ALP oraz ich stężenie wyrażone w jednostkach międzynarodowych (U/L).