Cel badania Badanie polega na ilościowym oznaczeniu poziomu adrenokortykotropiny (ACTH) w surowicy krwi. ACTH jest hormonem wytwarzanym w przednim płacie przysadki mózgowej i reguluje syntezę kortyzolu w warstwie kory nadnerczy. Pomiar umożliwia ocenę integralności osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA) oraz identyfikację jej dysfunkcji. Wskazania kliniczne Diagnostyka pierwotnej niewydolności kory nadnerczy (choroba Addisona).
Potwierdzenie lub wykluczenie zespołu Cushinga oraz innych przyczyn hiperkortyzolemii. Rozpoznanie przyczyn nieprawidłowych wyników testów przesiewowych kortyzolu. Ocena przyczyn wtórnych zaburzeń HPA po operacjach przysadki, urazach mózgu lub długotrwałym podawaniu glikokortykosteroidów. Wykrywanie ektopowego wydzielania ACTH (np. Monitorowanie terapii farmakologicznej wpływającej na oś HPA, w tym leczenia glukokortykosteroidami.
Badanie w ramach kompleksowej oceny hormonalnej u dzieci i dorosłych z zaburzeniami neurorozwojowymi (autyzm, PANS/PANDAS), gdy obserwuje się nietypowe reakcje na stres, zaburzenia snu lub zmiany masy ciała. Materiał i metoda Do analizy pobiera się 5‑10 ml krwi żylnej, najczęściej w probówce bez dodatku antykoagulantu, po czym pozostawia się do wykrzepnięcia i odwirowuje w celu uzyskania surowicy.
Próbka powinna być pobrana w warunkach spoczynkowych, najczęściej rano między 07:00 a 09:00, aby ograniczyć wpływ rytmu dobowego na poziom hormonu. Po pobraniu surowicę należy przechowywać w temperaturze 2‑8 °C i poddać analizie w ciągu 2 h, lub zamrozić przy –20 °C przy dłuższym czasie przechowywania.
Stężenie ACTH oznacza się metodami immunologicznymi, najczęściej: immunoenzymatycznym testem ELISA, testem chemiluminescencyjnym (CLIA), radioimmunologicznym (RIA) – w laboratoriach posiadających odpowiednie zezwolenia.
Metody te charakteryzują się wysoką czułością (dolny limit wykrywalności Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi pacjent powinien: być na czczo co najmniej 8 godzin (woda dozwolona), unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz sytuacji wywołujących silny stres w dniu badania, zgłosić przyjmowane leki, zwłaszcza glikokortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpadaczkowe i środki hormonalne, które mogą modulować oś HPA, zgodzić się na odstawienie lub modyfikację dawkowania leków wpływających na ACTH jedynie po konsultacji z lekarzem.