Cel badania Badanie stężenia ACTH (adrenokortykotropiny) w osoczu ma na celu ocenę funkcjonowania osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA). Pomaga w rozpoznaniu i różnicowaniu zaburzeń wydzielania kortykosteroidów, takich jak niewydolność kory nadnerczy, zespół Cushinga, a także w monitorowaniu terapii hormonalnej. Wskazania kliniczne Podejrzenie pierwotnej lub wtórnej niewydolności kory nadnerczy (np.
Diagnostyka zespołu Cushinga oraz różnicowanie jego przyczyn (przysadkowy, nadnerczowy, ektopowy). Ocena funkcji przysadki po zabiegach chirurgicznych lub radioterapii. Monitorowanie terapii glukokortykosteroidowej i leczenia zastępczego ACTH. Badania naukowe nad dysregulacją osi HPA u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem, gdzie nieprawidłowości w wydzielaniu ACTH mogą wpływać na zachowanie i reakcje stresowe.
Metoda Stężenie ACTH oznacza się najczęściej metodą immunologicznego pomiaru chemiluminescencyjnego (CLIA) lub immunoenzymatycznego (ELISA). Próbka pobierana jest z żyły w postaci krwi żylnej, a następnie osocze jest oddzielane po wiązaniu antykoagulantu EDTA. Wynik podaje się w pg/ml (pikogramach na mililitr). Przygotowanie pacjenta Badanie najlepiej wykonać rano (7‑9 h), kiedy naturalny rytm wydzielania ACTH jest najwyższy.
Pacjent powinien być na czczo (co najmniej 8 h) i unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresu przed pobraniem krwi. Unikać przyjmowania leków wpływających na oś HPA (np. glukokortykosteroidy, opioidy) bez konsultacji z lekarzem. Po pobraniu próbki należy ją natychmiast schłodzić (na lodzie) i odwirować w ciągu 30 min, aby zapobiec degradacji hormonu. Osocze przechowuje się w temperaturze –20 °C, jeżeli analiza nie może być przeprowadzona od razu.
Interpretacja wyników Obniżony poziom ACTH (zwykle Podwyższony poziom ACTH (zwykle > 50 pg/ml) jest charakterystyczny dla zespołu Cushinga spowodowanego przysadkowym lub ektopowym wydzielaniem hormonu, a także w przypadkach wtórnej niewydolności kory nadnerczy, gdy przysadka nie jest wystarczająco stymulowana. W diagnostyce różnicowej często łączy się wynik ACTH z pomiarem kortyzolu w surowicy oraz testem supresji deksametazonem lub testem stymulacji CRH.
Uwagi dodatkowe W kontekście zaburzeń neurorozwojowych, zwłaszcza autyzmu, nieprawidłowości w osi HPA mogą manifestować się jako zmiany poziomu ACTH, co może mieć wpływ na zachowania stresowe i reakcje immunologiczne. Dlatego w niektórych przypadkach lekarze mogą zlecać ACTH jako element szerszej oceny neuroendokrynologicznej.