Cel badania Oznaczenie poziomu kalcytriolu (1,25‑(OH)₂D₃) w surowicy krwi. Kalcytriol jest biologicznie najaktywniejszą formą witaminy D, regulującą wchłanianie wapnia i fosforu w przewodzie pokarmowym, mineralizację kości oraz modulację układu odpornościowego i procesy neuroprzekaźnikowe. Wskazania kliniczne Rozpoznanie i monitorowanie zaburzeń gospodarki wapniowo‑fosforanowej (hiperkalcemia, hipokalcemia).
Ocena czynności nerek przy chorobach przewlekłych, ostrych uszkodzeniach oraz w stanach z zaburzoną konwersją 25‑(OH)‑D do 1,25‑(OH)₂D₃. Diagnostyka chorób granulomatozowych (sarkoidoza, gruźlica) oraz nowotworów wydzielających kalcytriol (np. Kontrola terapii wysokodawkowej witaminą D oraz suplementacji w przypadkach ryzyka przedawkowania.
Badanie przy podejrzeniu zespołu niskiego poziomu witaminy D w kontekście zaburzeń neurorozwojowych, w tym autyzmu, które mogą wpływać na funkcje poznawcze i zachowanie. Wyjaśnienie przyczyn podwyższonego poziomu parathormonu (PTH) i zaburzeń układu przytargowego. Ocena przyczyn hiperkalcemii niezwiązanej z przyjmowaniem suplementów.
Metoda Stężenie kalcytriolu wyznacza się najczęściej jedną z następujących technik: Immunologiczne testy ilościowe – radioimmunologiczny (RIA), enzymatyczny (ELISA) lub chemiluminescencyjny (CLIA), zapewniające wysoką czułość. Chromatografia cieczowa wysokiej wydajności sprzężona z spektrometrią mas (LC‑MS/MS), uznawana za metodę złotego standardu ze względu na doskonałą specyficzność i możliwość jednoczesnego oznaczenia metabolitów witaminy D.
Przygotowanie pacjenta Próbka pobierana jest z żyły w stanie spoczynku; nie wymaga głodówki. Zaleca się odstawienie suplementów zawierających witaminę D oraz wapń na minimum 24 h przed pobraniem, aby uniknąć fałszywie podwyższonych wyników. Należy poinformować laboratorium o przyjmowanych lekach, które mogą wpływać na metabolizm witaminy D (np. leki przeciwpadaczkowe, glikokortykosteroidy, fenobarbital, leki przeciwzakrzepowe, ryfampicyna).
Do badania używa się surowicy; próbki krwi pobrane do probówek z antykoagulantem (EDTA, heparyna) nie są zalecane, gdyż mogą zakłócać wynik. Interpretacja wyników Zakres referencyjny zależy od wieku i laboratorium, typowo: Dorośli: 20‑60 pg/ml (48‑144 pmol/l). Dzieci i młodzież: nieco wyższe wartości, często 30‑80 pg/ml, ze względu na intensywny wzrost i rozwój kości.